کشف درمان قطعی سرطان ریه
سرطان ریه و درمان آن
امروزه سرطان ریه دومین سرطان رایج در جهان به شمار می آید که مرگ و میر آن بیشترین میزان را در میان انواع سرطان به خود اختصاص می دهد. در سال ۲۰۲۰ سرطان ریه به تنهایی موجب مرگ حدود ۱٫۸ میلیون نفر در جهان شده است. در ایران، در سال ۲۰۱۶ این سرطان موجب مرگ ۱۲۶۵۰۰ نفر شده است که پس از سرطان معده در رتبه دوم مرگ به علت سرطان قرار می گیرد.
انواع سرطان ریه
سرطان ریه از نظر بافت شناسی به دو شکل اصلی طبقه بندی می شود: سرطان ریه سلول کوچک (SCLC) و سرطان ریه سلول غیر کوچک (NSCLC) که خود شامل چندین زیر گروه است (آدنوکارسینوم، کارسینوم سلول سنگفرشی و کارسینوم سلول بزرگ است.) که دارای ویژگی های بالینی و درمان متفاوتی هستند. SCLC حدود ۱۵ درصد از ابتلا به سرطان ریه را شامل میشود در حالی که NSCLC تقریباً عامل ۸۵ درصد موارد سرطان ریه است.
عوامل ایجاد کننده سرطان ریه
سرطان ریه می تواند در اثر سیگار کشیدن، قرار گرفتن در معرض دود سیگار، قرار گرفتن در معرض گاز رادون، آزبست یا سایر مواد محیطی یا شغلی و سابقه خانوادگی ایجاد شود.
علائم سرطان ریه
برخی از علائم معمول سرطان ریه عبارتند از:
- سرفه بدون دلیل حداقل به مدت 3 هفته (با یا بدون سرفه خونی)
- کاهش وزن ناخواسته (بیش از 5% در 6 ماه)
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه (به دلیل حمله تومور به پلور یا دیواره قفسه سینه)
- درد استخوان (به دلیل متاستازها – معمولاً ستون فقرات، لگن و استخوان های بلند)
مراحل بیماری سرطان ریه
سرطان ریه سلول غیر کوچک (NSCLC)، شایع ترین نوع سرطان ریه است که دارای پنج مرحله است.
- مرحله صفر: سرطان فقط در پوشش مجاری هوایی است، به بافت های عمیق تر حمله نکرده و به خارج از ریه ها گسترش نیافته است.
- مرحله اول: سرطان در بافت های ریه است اما در غدد لنفاوی یا سایر اندام ها نیست.
- مرحله دوم: سرطان به غدد لنفاوی مجاور در همان سمت قفسه سینه با تومور یا به دیواره قفسه سینه، دیافراگم یا پوشش خارجی ریه گسترش یافته است.
- مرحله سوم: سرطان به غدد لنفاوی در دو طرف قفسه سینه، به مدیاستن (ناحیه بین ریه ها) یا به سایر ساختارهای قفسه سینه مانند قلب، مری یا نای گسترش یافته است.
- مرحله چهارم: سرطان به اندام های دور مانند مغز، استخوان ها، کبد یا غدد فوق کلیوی گسترش یافته است.
سرطان ریه سلول کوچک (SCLC) یک نوع سرطان ریه کمتر شایع اما تهاجمی تر است و دارای دو مرحله است.
- مرحله محدود: سرطان فقط در یک لوب ریه و غدد لنفاوی مجاور در همان سمت قفسه سینه است.
- مرحله گسترده: سرطان فراتر از یک لوب ریه و غدد لنفاوی مجاور گسترش یافته است و ممکن است به غدد لنفاوی دور، یا سایر اندام ها رسیده باشد.
اطلاع از مرحله سرطان ریه به تعیین بهترین گزینههای درمانی و پیش آگهی برای هر بیمار کمک می کند. درمان ممکن است شامل جراحی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی، ایمونوتراپی، درمان هدفمند یا مراقبت تسکینی باشد. میزان بقا و امید به زندگی در بیماران مبتلا به سرطان ریه، به عوامل زیادی از جمله نوع و مرحله سرطان ، سن بیمار، سلامت کلی و میزان پاسخگویی به درمان وابسته است.
درمان سرطان ریه با منشاء سلول کوچک (SCLC)
شیمی درمانی معمولا اولین خط درمان سرطان ریه با منشاء سلول کوچک (SCLC) است و ممکن است در صورت عدم متاستاز به سایر قسمت های بدن، این درمان همزمان با رادیوتراپی انجام شود. در مواردی قبل از شروع رادیوتراپی، ابتدا می بایست توده سرطانی با استفاده از شیمی درمانی، کوچک شود تا سرطان پیشرفته را کنترل کند و سپس رادیوتراپی انجام شود. همچنین ممکن است شیمی درمانی پس از جراحی برای از بین بردن سلول های سرطانی باقی مانده انجام شود. اما جراحی برای SCLC معمولا امکان پذیر نیست.
پس از آنكه تشخيص سرطان ريه سلول كوچك تایید شد، پزشكان سعى مى نمايند به ميزان گسترش و مکان های درگیری، پي ببرند. به اين عمل مرحله بندى می گویند. يعنى چه مقدار سرطان در بدن وجود دارد، تهديد آن چقدر جدي است و برای انجام درمان چه گزينه هايي بهترين انتخاب احتمالى خواهند بود. بر این اساس در ۳ مرحله اول، درمان به وسیله شیمی درمانی همراه با رادیوتراپی به صورت همزمان رخ می دهد و در مرحله چهارم ابتدا شیمی درمانی و در صورت کاهش سایز توده، رادیوتراپی انجام می شود.
درمان سرطان ریه با منشاء سلول غیر کوچک (NSCLC)
شیمی درمانی برای درمان سرطان ریه سلول غیر کوچک (NSCLC) ممکن است به تنهایی یا با استفاده از ایمونوتراپی انجام شود که می تواند به کنترل سرطان پیشرفته کمک کند،علائم را بهبود بخشد و موجب افزایش شانس بقای بیمار گردد. در صورت شیمی درمانی در اکثر افراد، ترکیبی از حداقل دو دارو جهت درمان مورد استفاده قرار می گیرد. برای هر دو نوع سرطان ریه، معمولاً سیس پلاتین یا کربوپلاتین به همراه یکی از داروهای زیر تجویز می شود: دوستاکسل، اتوپوزاید، جمسیتابین، پاکلی تاکسل، پمترکسد، وینورلبین.
محدودیت های درمان های رایج سرطان ریه
علیرغم پیشرفت های عمده در درمان سرطان ریه، این سرطان همچنان یکی از علل اصلی مرگ و میر در جهان است.
موانع اصلی در درمان های فعلی عبارتند از:
- فرار سلولهای سرطانی از سیستم ایمنی بدن
- سمیت بسیاری از درمانهای مرسوم سرطان مانند پرتودرمانی و شیمیدرمانی
شیمی درمانی میتواند باعث مسمومیت ریه شود. این مسمومیت علائمی دارد که شامل سرفه، تب، تنفس سخت و هیپوکسمی (کمبود اکسیژن در خون) است. ریزش مو، تهوع و استفراغ، کاهش اشتها و کاهش وزن، موکوزیت دهان و دستگاه گوارش ، یبوست یا اسهال، خستگی، افزایش خطر عفونت از سایر عوارض شیمی درمانی هستند.
- ایجاد واکنش التهابی بدن در اثر درمان با مهارکنندههای ایست بازرسی که در آن واکنش التهابی بدن به بافت آسیبدیده منجر به عدم تحمل بیمار و از بین رفتن اثر بخشی درمان می شود.
- عوارض حاصل از جراحی نیز شامل لخته شدن خون، فیستول برونش پلورال، درد قفسه سینه یا ریه و آتلکتازی ریه است.
انقلاب درمانی دانشمندان اسپادژن
تیم تحقیقاتی اسپاد ژن در ایران، با همکاری محققین خود در دانشگاه MIT و هاروارد موفق به طراحی دارو و روش درمانی نوینی جهت درمان قطعی سرطان ریه شده است. این دارو با القای آپوپتوز منجر به از بین بردن سلول های سرطانی و مهار رشد و پیشرفت سرطان می گردد و با بیان سیگنالهای خطر، منجر به فراخوانی سیستم ایمنی به سمت سلول سرطانی می شود. براساس مطالعات بالینی و به دنبال پایش روند درمان بیماران به مدت شش ماه، به این نتیجه رسیدیم که این دارو و روش درمانی، به صورت شگفت انگیزی(به میزان ۹۲ درصد) در تمامی مراحل مختلف سرطان ریه به ویژه در بیماران END STAGE در هر دو نوع NSCLC و SCLC موثر بوده و منجر به درمان قطعی سرطان ریه میشود.
سوالات پرتکرار
بله. بسیاری از افراد پس از درمان سرطان ریه میتوانند برای سالها زندگی کنند، بهویژه زمانی که بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شده و درمان مناسب انجام شده باشد. پیشآگهی به عواملی مانند نوع سرطان، مرحله بیماری، ویژگیهای مولکولی تومور، پاسخ به درمان و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. حتی در بیماری پیشرفته نیز برخی بیماران با کمک درمانهای هدفمند، ایمنیدرمانی، شیمیدرمانی یا ترکیبی از آنها میتوانند برای مدت طولانی بیماری را کنترل کنند.
بله، احتمال عود سرطان ریه پس از درمان وجود دارد، اما این احتمال در همه بیماران یکسان نیست. خطر عود به نوع و مرحله سرطان، ویژگیهای تومور، درمان انجامشده و وضعیت فرد بستگی دارد. به همین دلیل، پیگیری منظم پزشکی و انجام تصویربرداریها و آزمایشهای توصیهشده پس از درمان اهمیت زیادی دارد.
متاستاز به ریه بسته به منشأ سرطان، تعداد و اندازه ضایعات، محل درگیری و وجود متاستاز در سایر اندامها ممکن است با روشهایی مانند جراحی، پرتودرمانی، درمان سیستمیک یا ترکیبی از آنها درمان یا برای مدت طولانی کنترل شود. در برخی شرایط، بهخصوص زمانی که تعداد متاستازها محدود است، درمان موضعی میتواند نقش مهمی داشته باشد؛ بنابراین «متاستاز ریه» بهتنهایی به معنی غیرقابلدرمان بودن بیماری نیست.
انتخاب بهترین مرکز درمان سرطان ریه به نوع و مرحله سرطان و نیازهای درمانی بیمار بستگی دارد. مرکز مناسب باید امکان ارزیابی تخصصی توسط تیم چندتخصصی، تصویربرداری دقیق، پاتولوژی و آزمایشهای مولکولی، جراحی قفسه سینه، پرتودرمانی و درمانهای دارویی را در اختیار داشته باشد. بنابراین بهجای انتخاب صرفاً بر اساس عنوان «بهترین مرکز»، بهتر است کیفیت تیم درمان و امکانات موردنیاز بیمار بررسی شود.
خیر، یک دارو یا ماده واحد که بتوان آن را «قاتل سرطان ریه» دانست وجود ندارد. درمان سرطان ریه بر اساس نوع سرطان و ویژگیهای آن انتخاب میشود و میتواند شامل جراحی، پرتودرمانی، شیمیدرمانی، درمان هدفمند و ایمنیدرمانی باشد. آزمایشهای مولکولی در برخی بیماران میتوانند مشخص کنند که آیا تومور به درمان هدفمند خاصی پاسخ میدهد یا خیر.
کشور خاصی را نمیتوان برای همه بیماران بهعنوان بهترین گزینه معرفی کرد. کیفیت درمان بیشتر به دسترسی به تیم تخصصی، تشخیص دقیق، آزمایشهای مولکولی، فناوری پرتودرمانی، داروهای مناسب و تجربه مرکز در درمان نوع خاص سرطان بستگی دارد. در بسیاری از موارد، درمان استاندارد و پیشرفته را میتوان در مراکز تخصصی کشورهای مختلف دریافت کرد و انتخاب کشور باید بر اساس شرایط پزشکی و امکانات موردنیاز بیمار انجام شود
درمان سرطان سلول سنگفرشی ریه به مرحله بیماری و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. در مراحل قابل جراحی، جراحی میتواند یکی از درمانهای اصلی باشد و بسته به شرایط ممکن است شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا درمانهای دارویی نیز استفاده شوند. در بیماری پیشرفته، ایمنیدرمانی و شیمیدرمانی از گزینههای مهم هستند و در برخی بیماران بر اساس ویژگیهای تومور، درمانهای هدفمند نیز قابل بررسی است.
سرطان ریه میتواند بیماری جدی و بالقوه تهدیدکننده زندگی باشد، اما تشخیص سرطان ریه به معنی مرگ حتمی نیست. پیشآگهی به مرحله تشخیص، نوع سرطان، ویژگیهای مولکولی، وضعیت عمومی بیمار و پاسخ به درمان بستگی دارد. تشخیص زودهنگام میتواند شانس درمان مؤثر و کنترل طولانیمدت بیماری را افزایش دهد.
جدیدترین دارو» یک عنوان ثابت نیست و با تأیید درمانهای جدید تغییر میکند. در سالهای اخیر داروهای هدفمند و ایمنیدرمانی نقش مهمی در درمان سرطان ریه پیدا کردهاند و انتخاب دارو بر اساس نوع سرطان و گاهی وجود تغییرات ژنتیکی خاص در سلولهای توموری انجام میشود. بنابراین بهجای انتخاب دارو صرفاً بر اساس جدید بودن آن، باید ابتدا نوع و مشخصات مولکولی سرطان مشخص شود.
نمیتوان برای همه بیماران مبتلا به سرطان ریه مرحله چهار یک طول عمر مشخص تعیین کرد. مرحله چهار معمولاً به معنای انتشار بیماری به نقاط دورتر بدن است، اما پاسخ بیماران به درمان بسیار متفاوت است. عواملی مانند نوع سرطان، جهشهای قابل هدفگیری، وضعیت عمومی و پاسخ به درمان میتوانند تفاوت قابلتوجهی در پیشآگهی ایجاد کنند.
سرطان ریه مرحله چهار در بسیاری از موارد با هدف کنترل بیماری، کاهش علائم و افزایش طول عمر درمان میشود. درمان میتواند شامل درمان هدفمند، ایمنیدرمانی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی و در شرایط خاص درمانهای موضعی باشد. در بعضی بیماران، کنترل بیماری برای مدت طولانی امکانپذیر است.
داروهای جدید سرطان ریه عمدتاً بر اساس ویژگیهای زیستی و مولکولی تومور انتخاب میشوند. درمانهای هدفمند برخی تغییرات ژنتیکی خاص و ایمنیدرمانی با فعال کردن پاسخ ایمنی علیه سلولهای سرطانی، گزینههای مهمی در درمان بیماری پیشرفته هستند. انجام آزمایشهای مولکولی و بررسی نشانگرهای زیستی میتواند به انتخاب مناسبترین درمان کمک کند.
درمان سرطان ریه پیشرفته به نوع و گستردگی بیماری بستگی دارد. در بسیاری از موارد هدف درمان کنترل طولانیمدت سرطان و حفظ کیفیت زندگی است، اما برخی بیماران میتوانند پاسخهای طولانیمدتی به درمان داشته باشند. انتخاب درمان بر اساس مرحله بیماری، ویژگیهای مولکولی تومور و وضعیت بیمار انجام میشود.
سرطان ریه بدخیم میتواند خطرناک باشد، اما میزان خطر و پیشآگهی به مرحله بیماری و عوامل متعدد دیگر بستگی دارد. برخی موارد در مراحل اولیه با درمان مناسب میتوانند به کنترل طولانیمدت یا حتی درمان منجر شوند، در حالی که بیماری پیشرفته معمولاً به درمان سیستمیک و پیگیری مداوم نیاز دارد.
در برخی بیماران، بهخصوص زمانی که سرطان ریه در مراحل اولیه تشخیص داده شود، درمان با هدف ریشهکن کردن بیماری امکانپذیر است. جراحی، پرتودرمانی و درمانهای دارویی ممکن است بهصورت منفرد یا ترکیبی استفاده شوند. با این حال، امکان درمان قطعی برای هر بیمار باید بر اساس نوع، مرحله و ویژگیهای سرطان توسط تیم درمان تعیین شود.
در مراحل بسیار پیشرفته سرطان ریه ممکن است علائمی مانند افزایش ضعف و خستگی، کاهش اشتها، خوابآلودگی بیشتر و تغییر الگوی تنفس ایجاد شود؛ اما این علائم اختصاصی نیستند و میتوانند دلایل دیگری نیز داشته باشند. در چنین شرایطی، تمرکز بر مراقبت حمایتی و تسکین علائم اهمیت زیادی دارد و هر تغییر جدید باید با تیم پزشکی در میان گذاشته شود.
اصطلاح «سرطان خوشخیم» از نظر پزشکی درست نیست؛ سرطانها بدخیم هستند. برخی تودههای ریه ممکن است غیرسرطانی یا خوشخیم باشند و در تصویربرداری ظاهر متفاوتی داشته باشند، اما تشخیص خوشخیم یا بدخیم بودن یک ضایعه فقط بر اساس یک عکس امکانپذیر نیست و ممکن است به بررسیهای تکمیلی مانند CT، PET/CT یا نمونهبرداری نیاز باشد.
در حال حاضر یک آزمایش خانگی ساده که بتواند بهطور قطعی سرطان ریه را تشخیص دهد وجود ندارد. تشخیص معمولاً با ارزیابی پزشکی، تصویربرداری و در صورت نیاز نمونهبرداری انجام میشود. برای افراد دارای خطر بالاتر، غربالگری با CT با دوز پایین در گروههای واجد شرایط میتواند مطرح باشد و باید بر اساس معیارهای پزشکی انجام شود.
سرطان ریه بهطور کلی به دو گروه اصلی تقسیم میشود: سرطان ریه سلول غیرکوچک و سرطان ریه سلول کوچک. سرطان سلول غیرکوچک شامل زیرگروههایی مانند آدنوکارسینوم و سرطان سلول سنگفرشی است. این دستهبندی اهمیت زیادی دارد، زیرا نوع تومور و ویژگیهای مولکولی آن بر انتخاب درمان تأثیر میگذارد.
نمیتوان زمان مرگ یک بیمار مبتلا به سرطان ریه را صرفاً بر اساس تشخیص یا مرحله بیماری پیشبینی کرد. روند بیماری در افراد مختلف متفاوت است و پاسخ به درمان، وضعیت عمومی و محل انتشار سرطان نقش مهمی دارند. پزشکان میتوانند بر اساس شرایط بالینی درباره پیشآگهی صحبت کنند، اما هیچ روش دقیقی برای تعیین زمان مرگ یک فرد وجود ندارد.
خیر. تصاویر رادیولوژی مانند CT یا PET/CT میتوانند وجود یک توده یا یافته مشکوک را نشان دهند، اما معمولاً برای اثبات قطعی سرطان کافی نیستند. در بسیاری از موارد تشخیص نهایی با بررسی بافت یا سلولهای تومور و ارزیابی پاتولوژیک انجام میشود.
بله. سرطان ریه بدخیم بسته به مرحله و نوع آن میتواند با جراحی، پرتودرمانی، شیمیدرمانی، ایمنیدرمانی یا درمان هدفمند درمان شود. در مراحل پیشرفته ممکن است هدف اصلی کنترل بیماری و افزایش طول عمر باشد، اما پیشرفت درمانهای سیستمیک باعث شده برخی بیماران پاسخهای طولانیمدتی به درمان داشته باشند.
در مراحل بسیار پیشرفته ممکن است ضعف شدید، کاهش اشتها، خوابآلودگی و افزایش نیاز به مراقبت ایجاد شود. با این حال، شدت و ترکیب علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است. مراقبت تسکینی میتواند برای کنترل درد، تنگی نفس، اضطراب و سایر علائم و بهبود کیفیت زندگی مورد استفاده قرار گیرد.
از نظر اصطلاح پزشکی، «سرطان خوشخیم» وجود ندارد؛ تودههای خوشخیم ریه با سرطان متفاوتاند. بسیاری از تودههای غیرسرطانی بسته به نوع و اندازه نیاز به درمان ندارند و تنها تحت نظر قرار میگیرند، در حالی که برخی دیگر ممکن است نیازمند جراحی یا درمان اختصاصی باشند.
بله، شیمیدرمانی میتواند در درمان برخی انواع و مراحل سرطان ریه مؤثر باشد و گاهی همراه با ایمنیدرمانی، پرتودرمانی یا جراحی استفاده میشود. میزان پاسخ به شیمیدرمانی به نوع سرطان، مرحله بیماری و ویژگیهای فردی و مولکولی تومور بستگی دارد.